تبلیغات
مهتاب موعود - از مراحل سلوک عرفان اسلامی چه می دانیم؟!
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            فروغ مهتاب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من



امام‌ خمینی‌(ع‌) پس‌ از شكستن‌ سد، دروازه‌های‌ حكمت‌ و معنویت‌ قرآن‌ را به‌سراسر جهان‌ گشود و همچون‌ خورشید فروزان‌ و ماه‌ درخشان‌ در آسمان‌ دین‌، پرده‌ ازحقایق‌ قرآن‌ و ‌ كلمات‌ ائمه‌ اطهار(ع‌) برداشت‌ و دنیای‌ قرن‌ بیست‌ و یكم‌ را به‌دانشگاهی‌ بس‌ شگرف‌ در فراگیری‌ الفبای‌ زبان‌ عرفان‌ علوی‌ تبدیل‌ كرد و همچنین‌ ابواب‌كرامت‌ و اسرار قدرتهای‌ خارق‌العاده درونی‌ را به‌ روی‌ انسان های‌ این‌ عصر، بالاخص‌مشتاقان‌ فتوت‌ و جوانمردی‌ خویش،‌ باز نمود. استاد یعقوب قمری شریف آبادی
نظر شما در مورد وبلاگ من چیست؟





برچسبها
در عرفان اسلامی به حالات خوبی که به صورت زودگذر به قلب سالک وارد می‌شود« حال» می‌گویند. این حالات اگر دوام پیدا کند - به اصطلاح به صورت ملکه در بیاید- و به سرعت از بین نرود «مقام» نام دارد


سلوک
در نوشتة قبل گفتیم که یکی از بحثهای عرفان عملی، بحث از مراحل و مقاماتی است که عرفای راستین با عنایت الهی و البته به همت و مجاهدت سختی که خود انجام می‌دهند، می‌پیمایند.

در این مقاله ابتدا به جایگاه و اهمیت این بحث اشاره کرده و سپس، درباره اقوال و نظرات مختلفی که در این موضوع وجود دارد، به اجمال سخن می‌گوییم و در نهایت به توضیح نظری که براساس آن مقالات آینده را ارائه می‌کنیم می‌پردازیم.

همانند افرادی که برای رسیدن به مقصدی سفری را آغاز می‌کنند، برای افرادی هم که در مسیر سیر و سلوک قرار می‌گیرند، مهم است که بدانند در کجای راه قرار دارند. چه منازلی را طی کرده و چه منازلی را پیش رو دارند. نکند مسیر را گم کرده باشند و راه رفتن بیشتر آنها را از مقصد دور نماید. نکند در وسط راه باشند و خیال کنند که مقصد رسیده‌اند. کسب آمادگی لازم برای روبرو شدن با لوازم هر منزل و نیز مقابله با خطرات و آفات آن متوقف بر شناخت پیشین از مسیر صحیح و منازل آن است. با توجه به این مطلب عرفای ما تلاش کرده‌اند تا با تبیین مراحل مختلف سلوک، جویندگان حقیقت را راهنمایی کنند. مطالعه احوال عرفا و توصیه‌هایی که برای هر منزل بیان کردند، این فایده را برای سالک دارد که در موارد مشابه، تصمیم اشتباه نگیرد و بتواند با آرامش خاطر بیشتری مسیر را ادامه دهد. اهمیت این بحث مخصوصا برای افرادی که استاد خصوصی کارکشته ندارند، دو چندان است:

قطع این مرحله بی‌همرهی خضرمکن          ظلمات است بترس از خطر گمراهی

اکنون که مشتاقان سیر و سلوک بسیار و اساتید واقعی راه‌رفته، اندک هستند، ضرورت استفاده و توجه به کتب و منابع معتبر در این زمینه بیشتر احساس می‌گردد.

در آغاز ورود به بحث لازم است به تعریف اصطلاح حال و مقام توجه کنیم:

حال و مقام: در عرفان اسلامی به حالات خوبی که به صورت زودگذر به قلب سالک وارد می‌شود« حال» می‌گویند. این حالات اگر دوام پیدا کند – به اصطلاح به صورت ملکه در بیاید- و به سرعت از بین نرود «مقام» نام دارد.[1]

معمولا عرفا حال را موهبتی و مقام را اکتسابی می‌دانند« الاحوال مواهب و المقامات مکاسب»[2]

کسب آمادگی لازم برای روبرو شدن با لوازم هر منزل و نیز مقابله با خطرات و آفات آن متوقف بر شناخت پیشین از مسیر صحیح و منازل آن است. با توجه به این مطلب عرفای ما تلاش کرده‌اند تا با تبیین مراحل مختلف سلوک، جویندگان حقیقت را راهنمایی کنند. مطالعة احوال عرفا و توصیه‌هایی که برای هر منزل بیان کردند، این فایده را برای سالک دارد که در موارد مشابه، تصمیم اشتباه نگیرد و بتواند با آرامش خاطر بیشتری مسیر را ادامه دهد

عرفا معتقدند که سالک الی الله در مسیر سیر خود باید از یک یک این مقامات عبور کند تا به مقصد اصلی که شهود توحید خالص است برسد. آنها معتقدند بدون عبور از این منازل، وصول به عرفان حقیقی ممکن نیست[3] طی کردن این مقامات غالبا به صورت اختیاری است به این معنی که اگر سالک نخواهد به پیش رود در همان مقام متوقف می‌گردد و البته ممکن است کسی مشمول عنایت خاص الهی قرار گیرد و در اثر مجاهدت و اخلاص بالا به مقامی که اراده رسیدن به آن را نداشته- و یا اصلا اطلاعی از آن پیدا نکرده- نایل گردد. نکته مهم دیگری که درباره این مقامات و مراحل باید به آن توجه نمود اینست که مراحل بالاتر بدون پیمودن مراحل پایین‌تر ممکن نیست.

به تعبیر دیگر این مقامات و مراحل بر یکدیگر توقف و ترتب دارد مثلا این طور نیست که کسی که به مرحله «توکل» نرسیده بتواند از «تسلیم» بهره ببرد. البته بحثی میانشان هست در مورد اینکه آیا لازم است که سالک تمام کمال و فضیلت یک مقام را احراز کند تا موفق به ورود به مقام بالاتر شود و با اینکه اگر برخی از جزئیات یک مقام هم باقی بماند مشکلی برای ورود به مقام بالاتر پیدانمی‌شود و سالک پس از رسیدن به مقام بالاتر می‌تواند به مقام پایین‌تر اشراف  پیدا کرده و جزئیات کار را هم اصلاح نماید.[4]

در هر صورت آنچه مهم است این است که عرفایی که در این بحث وارد شده‌اند در تبیین مراحل سیر با هم همداستان نیستند و هر یک برای این موضوع طرحی ارائه کرده‌اند. برخی عبور از خودپرستی را یگانه مرحله‌ای می‌دانند که سالک با پیمودن آن به مقصد می‌رسد:

تا فضل و عقل بینی، بی معرفت نشینی        یک نکته‌ات بگویم، خود را نبین که رستی

ایمان

برخی همانند عزالدین کاشانی مراحل عرفانی را در ده مقام تنظیم کرده‌اند که به این ترتیب می‌باشد:

توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، شکر، خوف، رجا، توکل و رضا.[5]

برخی همچون خواجه عبدالله انصاری با تفصیل بیشتری به این موضوع پرداخته‌اند. آنها تمام مراحل سلوک را در ده مرحله و هر مرحله را به ده باب تقسیم کرده‌اند: بدایتها، ابواب، معاملات، اخلاق، اصول، وادی‌ها، احوال، ولایات، حقایق و نهایات.[6] برخی هم بیانات دیگری دارند.

یکی از این مرحله بندی‌ها که اصل آن در کلام شیخ الرئیس ابن سینا در نمط نهم اشارات آمده است، تقسیم مراحل عرفان به دو مرحلة کلی است: تخلیه و تحلیه.

تخلیه جنبه سلبی دارد و به معنای خالی کردن نفس از تعلقات و موانع است. دربرابر آن تحلیه است که به معنای آراستن می‌باشد و مقصود از آن مراحلی است که عارف باید در آنها سیر کند و کمال مورد نظر در آنها را احراز نماید. مرحوم خواجه در شرح اشارات می‌فرماید که تخلیه را تزکیه هم می‌نامند. [7]

شیخ درجات تخلیه را چهار مرحله می‌داند: تفریق و نفض و ترک و رفض که هریک برای خود تبیینی دارد. آنچه از مجموع مطالب اهل نظر در این بحث روشن می‌شود اینست که یک معیار قطعی برای داوری و ارزیابی میان اقوال وجود ندارد و هر صاحب نظری بر اساس رای و سلیقة خود به دسته بندی مراحل عرفان پرداخته است[8].

 با این حال باید توجه داشت که بیشتر این اختلافات مربوط به تقسیم بندی و ترتیب مباحث است و در اصل محتوای مطالب اختلاف نظر کمتر وجود دارد. فرض کنید مقامی که نزد عارفی مرحله پنجم است در نظر عارف دیگر مرحلة سوم باشد اما تردیدی نیست که سالک باید این مقام را در مسیر سیرش طی کند و آن کمال مورد نظر را در نفس خود نهادینه نماید.

عرفا معتقدند که سالک الی الله در مسیر سیر خود باید از یک یک این مقامات عبور کند تا به مقصد اصلی که شهود توحید خالص است برسد. آنها معتقدند بدون عبور از این منازل، وصول به عرفان حقیقی ممکن نیست

با وجود اختلاف زیادی که در دسته بندی مراحل وجود دارد غالبا از رفع موانع آغاز- هر چند ممکن است آن را مقدمه سلوک و نه جزء مسیر بدانند- و به توحید و فنای در آن ختم می‌کنند. لذا اصل مسیر در عرفان اسلامی روشن است و این طور نیست که اختلاف در تبیین مقامات سبب شود تا مسیر سلوک در نزد هر عارف با دیگر عرفا تفاوت ذاتی پیدا کند. ما در نگارش این مقالات ناچار از گزینش یکی از الگوها هستیم. بر اساس پیشنهادی که به نگارنده شد، مبنی را به این صورت میگذاریم که دو مقاله را به بحث و بررسی اجمالی موانع و آفاتی که سالک الی الله باید نسبت به آنها «تخلی» داشته باشد اختصاص می‌دهیم. دو مقاله درباره «تزکی» به مراحل ابتدایی سلوک داریم. پس از آن دو مقاله درباره «تحلی» ارائه می‌کنیم و در آن از مراحل میانی عرفان بحث می‌نماییم. در پایان هم اگر توفیقی بود دربارة «تجلی» و مراحل نهایی عرفان سخن خواهیم گفت. ان شاالله تعالی.

امیدواریم که همانگونه که شیخ الرئیس گفته «و من احب ان یتعرفها فلیتدرج الی ان یصیر من اهل المشاهدة دون المشافهه»[9] علاقه‌مندان به این مباحث با حرکت در این مسیر، به بارگاه الهی راه یابند و تنها به مطالعه اکتفا نکنند.

 

پی نوشت ها:

[1] - الکاشانی عبدالرزاق، اصطلاحات الصوفیه/26.

[2] - کاشانی عزالدین محمود، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه/125.

[3] - مطهری مرتضی، کلیات علوم اسلامی/245

[4] - کاشانی عزالدین محمود، پیشین/127.

[5] - مصباح الهدایه/368-399

[6] - شرح منازل السائرین.

[7] - الاشارات و التنبیهات با شرح مرحوم خواجه3/389

[8] - آقای جوادی آملی در این زمینه می‌گویند:« محور مهم اینگونه تبویبها یا مشاهده سالک است که سفرنامه خود را تدوین می‌کند یا استقرا و استحسان.» مراحل اخلاق در قرآن/213

[9] - همان3/390

         



نوع مطلب : مقالات، 
برچسب ها :
          
سه شنبه 8 بهمن 1392
پنجشنبه 15 شهریور 1397 06:03

This is nicely put. .
cipla cialis online only best offers cialis use cialis 20 mg cost canada discount drugs cialis cialis 5mg billiger we recommend cheapest cialis cialis para que sirve cialis arginine interactio viagra vs cialis cialis side effects
سه شنبه 13 شهریور 1397 21:48

Incredible quite a lot of good information!
buy viagra now pharmacy near me online pharmacies of canada canada medications buy legitimate canadian mail order pharmacies online pharmacy canada online pharmacies mexico trust pharmacy canadian canada online pharmacies reviews northwest pharmacies
سه شنبه 13 شهریور 1397 05:14

Appreciate it, Ample data!

viagra pharmacy online what is viagra is it legal to buy viagra online from canada where can i get viagra online where to buy generic viagra online buy viagra online uk no prescription purchase of viagra where can i get viagra prescription safe place to buy viagra online can you buy viagra at the store
دوشنبه 12 شهریور 1397 21:28

Perfectly spoken genuinely. .
cialis sicuro in linea cialis dosage recommendations acquistare cialis internet compare prices cialis uk cialis 5 mg effetti collateral warnings for cialis we choice cialis uk tadalafil 20 mg cialis 05 cialis generico postepay
یکشنبه 11 شهریور 1397 13:48

You explained it adequately!
miglior cialis generico cialis prices click here take cialis cialis without a doctor's prescription cialis tablets for sale female cialis no prescription cialis official site cialis daily we like it cialis price cialis cuantos mg hay
دوشنبه 22 مرداد 1397 14:40

Regards, Great stuff.
acheter cialis meilleur pri only best offers 100mg cialis recommended site cialis kanada cialis 5 mg buy buying brand cialis online venta cialis en espaa acquisto online cialis viagra or cialis cialis arginine interactio cialis 5 mg buy
دوشنبه 7 خرداد 1397 04:12

You explained that superbly.
we use it 50 mg cialis dose does cialis cause gout how much does a cialis cost cialis billig we like it safe cheap cialis opinioni cialis generico cialis 10mg prix pharmaci we choice free trial of cialis trusted tabled cialis softabs cialis for daily use
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 07:30

You actually reported it really well.
best buy for viagra viagra to buy vigara how to buy generic viagra online buy viagra uk online how to buy cheap viagra online pharmacy viagra generic viagra online buy buy viagra online online is buying viagra online legal
جمعه 17 فروردین 1397 23:12

Thank you, Plenty of forum posts!

online cialis prescription doctor cialis cialis 20 mg best price cialis alternative non 5 mg cialis generici cialis for sale in europa cialis patentablauf in deutschland cialis australia org cialis uk next day india cialis 100mg cost
جمعه 3 فروردین 1397 21:08

Wow tons of great info.
we choice free trial of cialis cialis patent expiration acheter cialis kamagra tadalafil 5mg buying cialis overnight cialis sans ordonnance viagra or cialis bulk cialis cialis farmacias guadalajara achat cialis en itali
یکشنبه 15 مرداد 1396 16:52
you're in point of fact a just right webmaster. The web
site loading speed is incredible. It sort of feels that you
are doing any distinctive trick. In addition, The contents are masterwork.
you've performed a wonderful activity in this topic!
سه شنبه 10 مرداد 1396 02:55
What's up, its pleasant article regarding media print, we all understand media is a impressive source of data.
یکشنبه 4 تیر 1396 18:15
Hey there, You've done a fantastic job. I will certainly digg it and for my part suggest to
my friends. I'm sure they'll be benefited from this site.
دوشنبه 1 خرداد 1396 17:42
When some one searches for his vital thing, so he/she needs to be available that in detail, therefore that thing is maintained over here.
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 23:30
It's perfect time to make some plans for the longer term and it is
time to be happy. I have read this put up and if I could I want to recommend you few
fascinating issues or tips. Perhaps you can write next articles relating to this article.

I desire to learn even more things approximately
it!
دوشنبه 21 فروردین 1396 19:14
Fantastic beat ! I wish to apprentice while you amend
your site, how can i subscribe for a blog web site? The account helped me a acceptable deal.

I had been tiny bit acquainted of this your broadcast
provided bright clear concept
دوشنبه 21 فروردین 1396 12:14
Hello! Someone in my Myspace group shared this website with
us so I came to check it out. I'm definitely enjoying the information. I'm bookmarking and will
be tweeting this to my followers! Terrific blog and brilliant style and design.
شنبه 12 فروردین 1396 13:30
Thank you, I have just been looking for info approximately this topic for ages and yours is the best I
have discovered till now. But, what about the bottom line?

Are you sure concerning the source?
سه شنبه 22 بهمن 1392 14:04
سلام
شما هم لینک شدید
www.estekhdamiha.com/link
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • تعداد کل پست ها :